★ Mijn tijd als leider van de bouwspeelplaats ★

— Terugblik —

Vroege invloeden

Van de zomer van 2015 tot de herfst van 2017 leidde ik de bouwspeelplaats Zürich-Affoltern, vanaf de lente van 2017 telkens met z’n tweeën in co-leiding. Het was een rijke, intense, krachtige en mooie tijd.

Opgegroeid als kind van ouders die zich sterk inzetten voor het jeugdwerk, wilde ik meehelpen om kinderen in de stad die avontuurlijke speelruimtes te bieden die mij in mijn eigen kindertijd hebben betoverd en gevormd.

Mijn vader leidde van 1973 tot 1981 als eerste langdurige leider het jeugdhuis en vrijetijdscentrum “Hallauerhus” in Effretikon en was later onder meer van 1981 tot 1985 de eerste leider van het gemeenschapscentrum (GZ) in Zürich-Affoltern – aanvankelijk nog in een tijdelijke locatie in het oude restaurant bij het Katzensee-meertje§, later in de nieuwe ruimtes tussen Zürich-Affoltern en Unteraffoltern.

Zo bouwde ik als een van de kinderen op de “Robinson-speelplaats” in Effretikon, naast de Moosburg, hutten en maakte ik in het “Hallauerhus” bijenwaskaarsen. In het GZ Affoltern speelden mijn broers en ik als kleine jongens op de enorme kegelbaan (die inmiddels niet meer in gebruik is), werkten in de uitstekend uitgeruste houtwerkplaatsen en slopen door de coulissen van het podium in de grote zaal.

Als pas afgestudeerde docent vormgeving gaf ik vanaf 1997 in vele bovenbouwklassen in de stad Zürich les in tekenen, handvaardigheid en fotografie, ook meerdere jaren in Zürich-Affoltern. Later werkte ik, aanvankelijk naast het lesgeven, jarenlang als zelfstandig illustrator en boekproducent, tot de neergang van de kranten- en boekenindustrie mij dwong mij economisch opnieuw te oriënteren.

Het moest zinvol werk zijn en mij – althans tijdelijk – bevrijden van de toch vrij eenzame tekentafel. Ik solliciteerde bij de bouwspeelplaats bij het Glaubtenplatz in Zürich als leider op basis van een uurloon en werd vervolgens aangenomen.

De speelplaats als wereld

Voor mij was het belangrijk dat je bij het betreden van het terrein van 50 bij 50 meter een wereld binnenging zonder denkverboden, waarin het eigen experimenteren, uitproberen en jezelf ervaren centraal staan.

Een bouwspeelplaats wordt een levendige en bezielde plek door de kinderen en mensen die haar bespelen en steeds opnieuw vormgeven en tot leven brengen. Op een bouwspeelplaats is bijna alles toegestaan, zolang men zichzelf of anderen niet in gevaar brengt of hindert en zolang men respect heeft voor de natuur, het gereedschap en het werk van anderen.

Mijn innerlijk kompas voor mijn werk op de speelplaats werd gevoed door fantasiewerelden zoals Pippi Langkous’ “Villa Kakelbont”. Bevestiging en beloning waren steeds lachende, geconcentreerde of diep in hun spel verzonken kinderen die niet meer naar huis wilden als ze eenmaal bij ons op het terrein waren.

In deze speel- en avonturenwereld, dit vrije ontdekkingslaboratorium van het eigen wezen, ontmoet je jezelf. In een zelfgekozen tempo en intensiteit kun je vertrouwen opbouwen in je eigen vaardigheden, ervaringen opdoen en angsten overwinnen. Je kunt je verlangens najagen en uitleven en zo helderheid en bewustzijn krijgen over je eigen voorkeuren en grenzen.

Houding en verantwoordelijkheid

Van mezelf als leider van de bouwspeelplaats verlangde ik altijd dat ik duidelijk, vastberaden, vriendelijk en meelevend communiceerde, dat ik veiligheid uitstraalde, dat ik iedereen gelijk behandelde – volwassenen en kinderen, waarbij voor mij de kinderen altijd de hoofdpersonen waren – en dat ik erop stond dat de weinige regels (respect voor mensen, natuur en gereedschap) werden nageleefd.

Daarnaast was ik verantwoordelijk voor de bouwkundige veiligheid, wat soms behoorlijk intensief kon zijn, bijvoorbeeld wanneer een jonge held of heldin weer eens een trap had doorgezaagd of wanneer vocht en pissebedden hun werk hadden gedaan en het hout rot was geworden.

Het beschermen van de integriteit van alle mensen op de bouwspeelplaats stond voor mij altijd voorop. Zo kwam het ook voor dat ik ouders vriendelijk afleidde met een gesprek of een kop koffie bij het vuur, zodat hun kinderen enkele minuten of zelfs uren hun eigen ervaringen konden opdoen zonder dat de ouders (over)beschermend en met hun duizend angsten ingrepen.

Ik genoot van families, kindergroepen en opvanggroepen die plezier hadden in de elementen aarde, lucht, vuur en water en in het samenzijn, die het alledaagse achter zich lieten, hun smartphones vergaten en hun eigen lichaam en innerlijk vuur voelden.

De plek direct naast de leidershut werd voor mij een rituele plek, en het grote vuur in de vuurschaal was een krachtig reinigend begin- en welkomspunt, waar zich elke woensdag- en zaterdagmiddag opnieuw een dorpsachtige gemeenschap vormde

Leren door ervaring

Kinderen moeten wild kunnen zijn en mogen vrolijk ravotten. Ze moeten zichzelf kunnen ervaren en voelen, uitproberen hoe ver ze kunnen gaan en waar hun grenzen liggen. Sommige dingen moet je oefenen, oefenen en nog eens oefenen totdat je ze beheerst.

Door vrij spel en lichamelijke ervaring blijf je leren, ontwikkel je zelfvertrouwen en word je je bewust van je lichaam en je eigen scheppingskracht: alleen door te vallen leer je vallen. Alleen door te zingen leer je je vrije stem kennen; alleen door te lachen ontdek je hoe dicht lachen bij huilen ligt – en omgekeerd. Alleen door zelfstandig te hameren leer je hoe je een spijker goed inslaat. En dat een “splinter” geen ramp is, wordt de tweede keer duidelijk, wanneer de eerste al lang verwijderd en vergeten is.

Voor mij golden altijd drie regels: zorgvuldigheid in de omgang met materiaal, zorgvuldigheid in de omgang met medemensen en zorgvuldigheid in de omgang met de natuur. Dit omvatte ook respect voor wat al gebouwd was, voor het werk van anderen en voor de natuur. Het terrein van de bouwspeelplaats is tenslotte ook een klein natuurreservaat, waar hazelwormen, spinnen, wespen en veldmuizen leven.

Als ik vandaag terugdenk, zie ik veel kinderen voor me – en één in het bijzonder: mijn eigen dochter. Ze was vaak op de speelplaats en bewoog zich met een vanzelfsprekendheid tussen hout, vuur en aarde, alsof ze nooit iets anders had gekend. Ik zie haar dromerig over het terrein lopen, ergens verdwijnen tussen hutten, planken en touwen, om later weer op te duiken – met stralende ogen, vuile handen en een verhaal dat alleen zij zo kon beleven.

Ze hield van deze plek. En misschien is dat precies wat blijft: dat zulke plekken bestaan – voor kinderen die hun eigen weg zoeken en voor volwassenen hun daarvoor ruimte geven.

Ik vind dat wij een van de mooiste bouwspeelplekken van Zwitserland hadden. Ik dank de visionairen die met hun volharding en onvermoeibare inzet deze wonderlijke plek mogelijk hebben gemaakt en in leven hebben gehouden.

Moge de bouwspeelplaats als steeds veranderende oase voor altijd blijven bestaan. Zonder borden die aangeven wat wel en niet is toegestaan. Want het leven zelf is gevaarlijk; niets wat echt belangrijk is, staat aangegeven – en iedereen heeft een innerlijk kompas nodig.

Hier geht’s zum Bauspielplatz im Hier und Jetzt:
www.bauspielspass.ch